Atık Yönetimi Dünya Ekoloji Emisyon & İmisyon Sürdürülebilirlik

Karbon Ayak İzi Nedir ve Nasıl Hesaplanır ?

Karbon Ayak İzi Nedir?

Karbon ayak izi, faaliyetleri sonucu atmosfere salınan gazlarının karbondioksit (CO2) eşdeğerinde çeşitli yöntemlerle hesaplama çalışmasıdır. CO2 emisyonu, yani salınımı olarak adlandıracağımız bu sonuç, dünyaya birçok açıdan zarar verir. Bunların en önemli etkileri küresel ısınma, iklim değişikliği ve doğal hayatın tehlikeye düşmesidir. Bu zararı minimum seviyeye indirmek için emisyonun önce ne miktarda olduğunu bilmek, sonra da çeşitli azaltma yolları ve yöntemleri geliştirmek gerekmektedir.

Nasıl Hesaplanır?

Karbon ayak izi, bireysel ve kurumsal olmak üzere iki amaç üzerine hesaplanmaktadır. Bireysel karbon ayak izi, bir kişinin tüketim alışkanlıkları doğrultusunda oluşturduğu karbon ayak izini temsil ederken; kurumsal karbon ayak izi bir şirketin faaliyetleri doğrultusunda ortaya çıkan karbondioksit emisyonunu temsil etmektedir.

Bireysel Karbon Ayak İzi Hesaplama

Bireysel karbon ayak izinin bir kısmının da olsa tahmini olarak ölçülebilmesi için internette bazı ücretsiz hesap makineleri bulunmaktadır. Bunların bazıları uzmanların halka açık olarak sunduğu veriler ve California Berkeley Üniversitesi’nde sürdürülebilir çevre ile ilgili çalışmalar yürüten uluslararası birliklerce geliştirilen yöntemleri de içerir. [1]

Siz de kendi karbon ayak izinizi hesaplamak isterseniz buraya tıklayabilirsiniz.

Bu web siteleri size ayrıntılı denebilecek sorular sorarak yeme alışkanlıkları, ulaşım tercihleri, ev büyüklüğü, alışveriş ve eğlence stili, elektrik kullanımı, ısınma ve ev aletleri kullanımları gibi konularda bilgi toplar ve bu bilgilere dayanarak karbon ayak izini tahmin etmeye çalışır.  2017 yılında yapılan bazı çalışmalara göre belirlenmiş, Türkiye’de kişi başına düşen yıllık ortalama karbon ayak izi 3.287 ton CO2’dir. Bu çevrimiçi web siteleri de ulaşım, tüketim, ısınma gibi alışkanlara bakarak karbon ayak izinin ortalamanın üstünde olup olmadığını söyler ve azaltmak için önerilerde bulunabilir. Yine aynı sene yapılan çalışmalar, bir kişinin karbon ayak izini oluşturan etmenleri şu oranlarda dağıtmıştır:

  • %15 – Doğalgaz, Petro, kömür ve diğer yakıtlar
  • %14 – Eğlence, gezme,
  • %12 – Elektrik tüketimi
  • %12 – Kamusal alandaki faaliyetler
  • %10 – Bireysel araç kullanımı
  • %9 –  Temel ev eşyaları
  • %7 – Araç imalatındaki pay
  • %6 – ulaşımı
  • %5 – Yiyecek ve içecek tüketimi
  • %4 – Giyecek tüketimi
  • %3 – Toplu taşıma kullanımı
  • %3 – Finansal hareketler

Kurumsal Karbon Ayak İzi Hesaplama

Kurumsal karbon ayak izi hesaplamaları, profesyonel olarak çalışan çevresel danışmanlık firmaları tarafından denetlenecek ve raporlayacak kuruluşun verilerinin toplanması, hesaplanması ve raporlanması ile gerçekleştirilir. Hesaplamanın doğru yapılabilmesi için bu 3 faktörün tamamının kusursuz olması gerekir. Aksi taktirde maddi kayıplar yaşanabilir. Bir kişinin, ulusun ya da organizasyonun karbon ayak izi; gazı emisyonu, yaşam döngüsü değerlendirmeleri veya karbon muhasebesi olarak adlandırılan diğer hesaplama yöntemleriyle ölçülebilir demiştik. Carnegie Mellon Üniversitesi’nde küresel ısınma ve enerji yönetimleri üzerine çalışmalar yürüten bilim insanı Christopher Weber, özellikle ürünlerin hayat döngüleri değerlendirmeleri baz alınarak yapılan karbon ayak izi hesaplamalarında genellikle belirsizlikler olduğunu söylemektedir. Profesyonel ekiplerce yapılan bu değerlendirmeler, verilen data karşılığında %100’e kadar başarı oranıyla ölçümler yapabilir. Bir endüstri, ürün veya hizmetin karbon ayak izini hesaplamak, daha önce de belirtildiği gibi karmaşık bir iştir. Yaşam döngüsü değerlendirmesi, bir ürün veya hizmetin karbon salınımı hesaplanırken işleme alınan faktörlerden biridir. için ISO (International Organization for Standardization), 14040:2006 numaralı standardı geliştirmiştir.

Diğer bir yöntem de, gazı emisyonlarını izlemek için bir dizi standart olan Sera Gazı Protokolü‘dür. Bir işlem henüz planlama ve tasarım aşamasındayken de yoğunlukları/karbon yoğunluklarını ve yıllık tüketilen tahmini yakıt, kimyasal ve diğer girdileri kullanarak karbon ayak izi tahmin edilebilir. Kurumsal karbon ayak izi ISO 14040:2006 numaralı standart ve Gazı Protokolünce (GHG Protocol) belirtilen 3 kapsam altında değerlendirilir. Bu kapsamlar yayılan karbonun doğrudan veya enerji dolaylı olarak ayrılmasına göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırmalara göre; Doğrudan sera gazı emisyonları, denetlenen ve raporlayan kuruluş tarafından sahip olunan veya denetlenen kaynaklardan gelir. Bu ölçümleri aynı zamanda Birincil Karbon Ayak İzi olarak da adlandırılır. Enerji Dolaylı sera gazı emisyonları ise, raporlayan kuruluşun faaliyetlerinin bir sonucu olan emisyonlardır ancak başka bir tüzel kişilik tarafından sahip olunan veya kontrol edilen kaynaklardan gelir. Bu ölçümler de aynı zamanda İkincil Karbon Ayak İzi olarak anılır. Kapsam 1 altında değerlendirilen karbon ayak izi, doğrudan gelen sera gazı emisyonları ölçümüdür. Firmanın direkt sahip olduğu ya da kontrol ettiği fosil yakıtların yanmasıyla ortaya çıkarlar. Firmaya ait bir aracın yaktığı yakıtın neden olduğu emisyonları bu kapsamda örnek olarak verebiliriz. Kapsam 2, enerji dolaylı kaynaklanan sera gazı emisyonlarıdır. Firma tarafından satın alınan elektrik, ısıtma, soğutma gibi enerjileri kaynaklarından dolayı salınırlar. Toplam karbondioksit salınımının %34’ünü oluşturan Kapsam 3 ise, Kapsam 2 içerisine girmeyen diğer sera gazı emisyonlarıdır ve eğer özel olarak istenirse ölçülür. Bu emisyonlar, direkt firma kaynaklı değildir ancak firmanın satın aldığı diğer tüm aktivitelerin neticesinde ortaya çıkar. Bu aktivitelere operasyonlarda oluşan atıkları, iş seyahatleri, ürünlerin nakliyesi ve dağıtımı, tüketiciye satılan ürün veya hizmetin kullanımını örnek verebiliriz.

GHG Protokolü Faaliyet Sınırları Şeması [2]

 

Kaynakça:

[1] https://coolclimate.berkeley.edu/index

[2] TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Karbon Ayakizi Raporu. (2017). Increasing Climate Change Awareness at TOBB ETU. s.11 

Yazar hakkında

Selin Koçaş